Goede voornemens:

waarom ze er ieder jaar weer zijn

Roos Vonk
Iedere dag van het jaar is een uitstekende dag om goede voornemens te maken. Iedere dag van het jaar kun je besluiten te stoppen met roken, drinken, ongezond eten; meer te bewegen, meer aandacht aan je vrienden of je gezin te besteden, vaker te zeggen wat je denkt, beter naar je gevoelens te luisteren, of juist beter naar je verstand.

Als al die goede voornemens echt werden uitgevoerd, zouden we met z'n allen ieder jaar minder drinken, gezonder eten, enzovoort. Maar dat doen we niet! Het probleem is dat precies dezelfde mensen ieder jaar precies dezelfde voornemens maken, waar ze zich ieder jaar niet aan houden.

Dat werkt ongeveer zo. Om te beginnen wordt het voornemen vaak gemaakt op het verkeerde moment: Je besluit gezond te gaan eten na overdadige kerstmaaltijden; of minder te gaan drinken na een heel pakje sigaretten op 1 avond; of voortaan vroeger op te staan nadat je net tot 11 uur in je bed hebt liggen stinken. Op zo'n moment ben je lekker volgevreten, doorrookt dan wel uitgeslapen, en kun je je niet goed voorstellen hoe je je later voelt, als je trek hebt in vet, zoet of nicotine, of 's morgens hondsmoe in je bed ligt. Op die momenten –en onvermijdelijk breken die aan– zijn andere drijfveren sterker. Daar geef je dan aan toe, en vervolgens sus je jezelf: "Ach, zo belangrijk is het nu ook weer niet."

Die slappigheid gebruik je uiteindelijk weer om jezelf een rad voor ogen te draaien. Het wordt weer nieuwjaar, en dan zeg je: "Vorige keer heb ik het niet hard genoeg geprobeerd. Maar deze keer ga ik beter mijn best doen, en dan gaat het wél lukken." Die extra inzet houdt stand tot de volgende verleiding zich weer aandient, en dan begint de hele riedel opnieuw…

Is er een manier om dit te doorbreken? Is er een manier om een besluit te nemen en je er gewoon aan te houden? De oplossing is eigenlijk verrassend simpel: Je besluit moet overeenstemmen met dat wat je echt wilt. Je nieuwe handelwijze moet passen bij wie je bent en bij wie je in je hart wilt zijn. Anders gezegd: je besluit moet dusdanig zijn, dat je jezelf geen geweld hoeft aan te doen om je eraan te houden. Je hoeft jezelf toch geen geweld aan te doen om iets te doen wat je echt wilt? Stel, u wilt dit stuk lezen. U hoeft uzelf nu toch niet te dwingen om te lezen? U wilt het, dus u leest het. U kunt gewoon doen wat u wilt.

Nu geef ik toe dat het in de praktijk vaak niet zo simpel is. Je kunt wel denken "ik wil slank zijn" of "ik wil meer aandacht geven aan mijn gezin", maar dat is andere koek. Het gaat om 'grotere' doelen die een langere tijdsspanne innemen. Je moet dat dus ook ruimer bekijken. Bijvoorbeeld: om slank te zijn, dat weet je, moet je gezond eten en veel bewegen. De échte vraag is dus: Wil je een leven leiden waarin je in het algemeen gezond eet en veel beweegt. Kun je je daar iets bij voorstellen dat bij je past, dat in overeenstemming is met wie je bent? Wil je zo iemand zijn, zie je dat voor je? Is dat een beeld dat past, als een jas die lekker zit? Dan is dat wat je wilt. Als je dat beeld in gedachten houdt, en jezelf steeds herinnert aan dat passende gevoel, hoef je jezelf geen geweld aan te doen om zo te leven. Je hoeft jezelf immers niet bekneld te voelen in een jas die past!

Hetzelfde geldt voor bijvoorbeeld roken – wil je iemand zijn die vrij is van zo'n verslaving, schoon en fris, fit, of past het beeld van de gezellige roker beter bij je? En voor aandacht geven aan je gezin of aan vrienden: Wil je iemand zijn die af en toe werk laat liggen omdat je voorrang geeft aan je banden met andere mensen? Of is het toch zo dat andere dingen belangrijker voor je zijn? Wat wil je nu écht? Dat is eigenlijk steeds waar het om gaat.

Dat hoef je niet van de ene op de andere dag te weten. Het kan tijd kosten een besluit te laten rijpen; het beeld van hoe je wilt zijn en hoe je wilt leven af te tasten. Daarom is een nieuwjaarsvoornemen eigenlijk flauwekul. Er is niet zoiets als een goed voornemen; er is alleen een goed moment om een besluit te te nemen dat bij je past.

Nog twee andere regels:

Doe alleen iets wat je altijd kunt blijven doen. Dus bijvoorbeeld géén crash-dieet om snel af te vallen. Daarna kom je even hard weer aan. Je bent zo zwaar als je leeft. De vraag is dus weer: hoe wil je leven.

Beloon jezelf niet. Jezelf snoepjes of kadootjes geven om niet te roken bijvoorbeeld. Door jezelf te belonen, doe je alsof je straf hebt. Als niet roken een straf is, is het kennelijk geen goed besluit. Als je echt niet wilt roken – als je iemand wilt zijn die daarvan bevrijd is – is de beloning domweg dat je niet rookt. Je hoeft toch niet beloond te worden om te doen wat je wilt!

Het probleem is dus niet de uitvoering van het goede voornemen, maar het bedenken wie je bent en wat je wilt. Te voelen welke jas je past. Ook als het slecht weer wordt, en ook op de groei.

* Dit artikel is verschenen in De Gelderlander, januari 2005. Een ander artikel over goede voornemens staat in Ego’s en andere ongemakken van Roos Vonk, Scriptum, najaar 2009.